Sống chung với hen phế quản, nhiều người tìm đến bấm huyệt như một cách nhẹ nhàng, không dùng thuốc để cơ thể dễ chịu hơn.
Vậy bấm huyệt chữa hen phế quản có thật sự hiệu quả, và nên áp dụng thế nào cho an toàn? Bài viết dưới đây sẽ phân tích khách quan từ góc nhìn y học cổ truyền kết hợp y học hiện đại.
Bấm Huyệt Chữa Hen Phế Quản Có Thực Sự Hiệu Quả Không?
Bấm huyệt không có tác dụng điều trị hay cắt cơn hen phế quản. Phương pháp này chỉ được xem là biện pháp hỗ trợ, giúp thư giãn và giảm cảm giác khó chịu nhẹ theo kinh nghiệm y học cổ truyền, và luôn cần đi kèm phác đồ điều trị của bác sĩ.
Hen phế quản là bệnh viêm mạn tính đường thở, cần được kiểm soát bằng thuốc chống viêm và thuốc giãn phế quản. Không phương pháp xoa bấm nào thay thế được vai trò này.
Về mặt khoa học, các tổng quan hệ thống như của tổ chức Cochrane cho thấy bằng chứng về tác dụng của châm cứu, bấm huyệt với bệnh hen còn hạn chế và chưa thống nhất. Một số nghiên cứu nhỏ ghi nhận người bệnh thấy thư giãn hơn, nhưng chưa có bằng chứng rõ ràng về cải thiện chức năng phổi hay giảm số cơn hen.
Cơ Sở Của Phương Pháp Bấm Huyệt Trong Y Học Cổ Truyền
Theo y học cổ truyền, cơ thể có một mạng lưới kinh lạc, là đường vận hành của khí huyết. Huyệt vị là những điểm nằm trên đường kinh, nơi khí huyết tụ lại.
Với chức năng hô hấp, Đông y đặc biệt chú trọng đến kinh Phế. Phế chủ khí, chủ việc hô hấp. Khi phế khí suy yếu hoặc bị ngưng trệ, người bệnh dễ ho, khó thở, tức ngực. Đông y gọi chứng hen là "háo suyễn".
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ đây là quan điểm lý luận của y học cổ truyền. Y học hiện đại điều trị hen dựa trên cơ chế dược lý đã được chứng minh, gồm thuốc chống viêm đường thở (như corticoid dạng hít) và thuốc giãn phế quản. Bấm huyệt không thể thay thế vai trò của thuốc.
Một Số Huyệt Vị Thường Được Nhắc Đến Hỗ Trợ Người Bị Hen Phế Quản
Trước khi tìm hiểu từng huyệt, bạn cần biết cách đo "thốn", đơn vị đo trong Đông y. Chiều ngang 4 ngón tay khép lại (trừ ngón cái) của chính người được bấm tương ứng khoảng 3 thốn.
Nguyên tắc chung khi bấm huyệt:
-
Lực vừa phải: Tạo cảm giác tức nhẹ, không gây đau nhói.
-
Thời gian: Day tròn mỗi huyệt khoảng 1–2 phút.
-
Tần suất: 1–2 lần mỗi ngày, vào lúc cơ thể đang ổn định, không có cơn hen.
Huyệt Thiên Đột
Vị trí: Nằm ở chính giữa hõm trên xương ức, tức chỗ lõm ở chân cổ.
Cách thực hiện: Đặt đầu ngón tay trỏ hoặc ngón giữa vào hõm, day tròn thật nhẹ nhàng. Tuyệt đối không ấn mạnh hay ấn sâu vào trong, vì phía sau là khí quản, dễ gây ho, khó chịu.
Theo Đông y, huyệt được cho là giúp giáng khí, lợi hầu họng, hỗ trợ thông thoáng đường thở.
Huyệt Đản Trung
Vị trí: Nằm trên đường giữa xương ức, ngang với khoang liên sườn thứ 4. Ở nam giới, huyệt nằm tại điểm giữa đường nối hai núm vú.
Cách thực hiện: Dùng đầu ngón tay cái hoặc gốc bàn tay day tròn theo chiều kim đồng hồ, lực nhẹ đến vừa, khoảng 1–2 phút.
Theo Đông y, Đản Trung là nơi hội tụ của khí. Huyệt được cho là giúp hỗ trợ giảm cảm giác tức ngực nhẹ.
Huyệt Phế Du
Vị trí: Ở vùng lưng trên. Xác định gai đốt sống ngực thứ 3, từ khe dưới gai này đo ngang sang mỗi bên 1,5 thốn (khoảng 2 khoát ngón tay).
Cách thực hiện: Vì nằm ở lưng, huyệt Phế Du cần người khác hỗ trợ. Người bấm dùng hai ngón tay cái đặt lên hai huyệt, day tròn đồng thời với lực vừa phải.
Theo Đông y, Phế Du là huyệt "du" của tạng Phế, nơi khí của phế tụ lại ở lưng.
Huyệt Túc Tam Lý
Vị trí: Ở mặt ngoài cẳng chân. Từ bờ dưới xương bánh chè, đo xuống 3 thốn (khoảng 4 khoát ngón tay), cách mào xương chày ra phía ngoài khoảng 1 khoát ngón tay.
Cách thực hiện: Dùng ngón tay cái day ấn với lực vừa đến hơi mạnh, mỗi bên 1–2 phút.
Túc Tam Lý là một trong những huyệt bồi bổ nổi tiếng nhất của Đông y. Huyệt không tác động trực tiếp lên hô hấp, mà được cho là giúp kiện tỳ, bồi bổ chính khí, hỗ trợ tăng cường thể trạng tổng thể.
Những Điều Cần Lưu Ý Khi Áp Dụng Bấm Huyệt Hỗ Trợ Hen Phế Quản
Để bấm huyệt thực sự an toàn, người bệnh cần ghi nhớ những nguyên tắc sau:
-
Không thay thế thuốc cắt cơn: Khi đang lên cơn khó thở, việc cần làm đầu tiên là dùng thuốc cắt cơn dạng hít theo hướng dẫn của bác sĩ. Không được tự ý bấm huyệt thay cho bình xịt.
-
Nên có hướng dẫn chuyên môn: Tốt nhất nên được thầy thuốc y học cổ truyền hướng dẫn xác định đúng huyệt và lực bấm trước khi tự thực hiện tại nhà.
-
Không áp dụng trong cơn hen cấp nặng: Cơn hen nặng cần cấp cứu y tế ngay. Việc xoa bấm lúc này có thể làm chậm trễ thời gian vàng xử trí.
-
Thận trọng với trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai: Da trẻ mỏng, dễ tổn thương. Hai nhóm này cần hỏi ý kiến chuyên gia trước khi áp dụng.
-
Tránh vùng da tổn thương: Không bấm vào vùng da đang viêm, trầy xước, sưng nề.
-
Duy trì điều trị: Dù thấy dễ chịu hơn, vẫn cần dùng thuốc dự phòng và tái khám theo lịch.
Khi Nào Cần Ưu Tiên Điều Trị Y Khoa Thay Vì Chỉ Dựa Vào Bấm Huyệt?
Trong mọi trường hợp có dấu hiệu cơn hen cấp, điều trị y khoa luôn là ưu tiên hàng đầu. Hãy dùng ngay thuốc cắt cơn và gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất nếu có:
-
Khó thở dữ dội: Thở rất nhanh, phải ngồi cúi người để thở, co kéo cơ vùng cổ.
-
Tím tái: Môi, đầu ngón tay chuyển màu xanh tím.
-
Không nói được trọn câu: Chỉ nói được vài từ ngắt quãng.
-
Thuốc cắt cơn không hiệu quả: Đã dùng theo hướng dẫn nhưng không đỡ hoặc phải dùng liên tục.
Theo Mayo Clinic, cơn hen nặng có thể đe dọa tính mạng và cần được điều trị cấp cứu kịp thời. Tuyệt đối không trì hoãn đi viện vì chờ hiệu quả từ bấm huyệt hay bất kỳ phương pháp dân gian nào.
Các câu hỏi thường gặp
Châm cứu và bấm huyệt, phương pháp nào tốt hơn cho người bị hen?
Cả châm cứu và bấm huyệt đều chưa có đủ bằng chứng khoa học để khẳng định hiệu quả điều trị hen. Châm cứu cần được thực hiện bởi người có chứng chỉ hành nghề, còn bấm huyệt dễ tự làm hơn nhưng cũng chỉ mang tính hỗ trợ.
Bấm huyệt bao lâu thì thấy hiệu quả?
Bấm huyệt thường chỉ mang lại cảm giác thư giãn, dễ chịu ngay trong hoặc sau khi thực hiện. Không có mốc thời gian cụ thể nào để bấm huyệt "chữa khỏi" hen, vì phương pháp này không có tác dụng điều trị bệnh.
Ngoài bấm huyệt, có bài tập thở nào hỗ trợ người bị hen không?
Người bị hen có thể tham khảo các bài tập thở như thở chúm môi, thở bằng cơ hoành. Một số nghiên cứu cho thấy bài tập thở có thể giúp cải thiện chất lượng cuộc sống và giảm cảm giác lo âu ở người bệnh hen. Nên học dưới hướng dẫn của nhân viên y tế.
Người bị hen có nên dùng dầu nóng khi bấm huyệt không?
Người bị hen nên thận trọng khi dùng dầu nóng, dầu gió hay tinh dầu có mùi mạnh khi xoa bấm. Mùi nồng của các loại dầu này có thể kích thích đường thở nhạy cảm và khởi phát cơn ho, thậm chí cơn hen.
Thiên Môn 400 Bổ Phổi Premium Titafa hỗ trợ chăm sóc sức khỏe cổ họng
Bên cạnh việc tuân thủ phác đồ điều trị và các biện pháp hỗ trợ như bấm huyệt, người bệnh hen đôi khi vẫn gặp những đợt viêm họng, viêm phế quản kèm ho, đau họng, khản tiếng. Khi đó, bạn có thể tham khảo thêm sản phẩm chăm sóc họng của Titafa. Sản phẩm chỉ hỗ trợ chăm sóc họng thông thường, không liên quan đến kiểm soát hay cắt cơn hen.
Viên ngậm Thiên Môn 400 Bổ Phổi Premium được phối hợp từ cao khô hỗn hợp thiên môn, mạch môn, xạ can, kha tử và cao khô lá thường xuân, cùng tinh dầu bạc hà, gừng, húng chanh. Sản phẩm giúp hỗ trợ cải thiện tình trạng ho, ho có đờm và hỗ trợ giảm đau họng, khản tiếng do viêm họng, viêm phế quản.
Sản phẩm dùng cho trẻ em từ 6 tuổi và người lớn. Trẻ em từ 6–12 tuổi ngậm 1 viên/lần, 3 lần/ngày; từ 12 tuổi đến người lớn ngậm 1 viên/lần, 4 lần/ngày. Không sử dụng cho trẻ em có tiền sử động kinh, co giật do sốt cao, người bị tiểu đường, người tỳ vị hư hàn, đi ngoài phân lỏng, người mẫn cảm hoặc kiêng kỵ với bất kỳ thành phần nào của sản phẩm. Người đang dùng thuốc tham khảo ý kiến của chuyên gia y tế trước khi sử dụng.
Sản phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
Kết Luận
Bấm huyệt là phương pháp của y học cổ truyền, dựa trên lý luận kinh lạc và khí huyết. Các huyệt Thiên Đột, Đản Trung, Phế Du, Túc Tam Lý thường được nhắc đến, nhưng bằng chứng khoa học về hiệu quả còn hạn chế.
Vì vậy, bấm huyệt chữa hen phế quản chỉ nên được hiểu là biện pháp hỗ trợ, không thay thế thuốc cắt cơn dạng hít hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa hô hấp. Khi có dấu hiệu cơn hen nặng, hãy dùng thuốc cắt cơn và đến cơ sở y tế ngay.
Thiên Môn 400 Bổ Phổi Premium Titafa hiện có mặt tại các nhà thuốc, quầy thuốc trên toàn quốc hoặc có thể đặt hàng trực tuyến tại shop Thiên Môn Bổ Phổi, hotline tư vấn 1900 2163.
-----------------
Xem thêm:
1. Hen Phế Quản Dạng Ho Là Gì? Dấu Hiệu Nhận Biết Và Cách Phân Biệt
2. Hen Phế Quản Là Gì? Nguyên Nhân, Triệu Chứng Và Cách Nhận Biết Sớm
3. Viêm Tiểu Phế Quản Có Cần Dùng Kháng Sinh Không?