Những cơn khó thở về đêm, tiếng thở khò khè hay cơn ho dai dẳng mỗi khi trời trở lạnh có thể là dấu hiệu của hen phế quản.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2019 có khoảng 262 triệu người trên thế giới mắc bệnh này. Vậy hen phế quản là gì, vì sao lại mắc bệnh và làm thế nào để nhận biết sớm? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ.
Hen Phế Quản Là Gì?
Hen phế quản là bệnh viêm mạn tính đường thở, khiến phế quản co thắt, niêm mạc phù nề và tăng tiết đờm. Đây là nguyên nhân gây ra các cơn khó thở, thở khò khè, ho và nặng ngực tái đi tái lại.
Bệnh còn được gọi là "hen suyễn", diễn tiến theo từng đợt, xen kẽ giữa giai đoạn ổn định và những cơn hen bùng phát.
Điều quan trọng cần biết là hen không phải bệnh "vô phương". Dù chưa thể chữa khỏi hoàn toàn, bệnh có thể được kiểm soát tốt nếu chẩn đoán đúng và tuân thủ điều trị.
Hen Phế Quản Có Nguy Hiểm Không?
Hen phế quản có thể nguy hiểm nếu không được kiểm soát tốt, do nguy cơ lên cơn hen nặng dẫn đến suy hô hấp cấp. Tuy nhiên, phần lớn người bệnh có thể sống khỏe mạnh nếu tuân thủ điều trị và theo dõi định kỳ.
Theo WHO, hen phế quản gây khoảng 455.000 ca tử vong trên toàn cầu năm 2019. Phần lớn các ca tử vong này có thể phòng tránh được. Nguyên nhân thường do người bệnh không được chẩn đoán, không dùng thuốc dự phòng đều đặn hoặc chậm trễ xử trí khi lên cơn nặng. Viêm kéo dài không kiểm soát còn có thể làm chức năng phổi suy giảm dần.
Cơ Chế Gây Bệnh Hen Phế Quản
Để hiểu vì sao người bệnh hen dễ khó thở, cần nắm ba cơ chế chính diễn ra trong đường thở:
-
Viêm mạn tính: Niêm mạc phế quản của người bệnh hen luôn trong tình trạng viêm âm ỉ, kể cả khi không có triệu chứng.
-
Tăng phản ứng đường thở: Do viêm kéo dài, phế quản trở nên "nhạy cảm quá mức". Những tác nhân vô hại với người bình thường, như bụi nhà hay không khí lạnh, cũng có thể khiến đường thở phản ứng mạnh.
-
Co thắt cơ trơn phế quản: Khi gặp yếu tố kích thích, lớp cơ trơn quanh phế quản co thắt đột ngột. Cùng với phù nề niêm mạc và tăng tiết đờm, lòng phế quản bị thu hẹp.
Hãy hình dung đường thở như một ống hút bị bóp hẹp: bạn phải gắng sức rất nhiều mới thở được, và luồng khí đi qua chỗ hẹp tạo ra tiếng khò khè đặc trưng.
Nguyên Nhân Gây Hen Phế Quản Là Gì?
Hen phế quản hình thành do sự kết hợp giữa yếu tố di truyền, cơ địa và các tác nhân từ môi trường. Bên cạnh nguyên nhân nền, có nhiều yếu tố khởi phát làm bùng phát cơn hen.
Yếu Tố Di Truyền, Cơ Địa Dị Ứng
Hen có tính chất gia đình rõ rệt. Nếu bố hoặc mẹ bị hen, con có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.
Người có cơ địa dị ứng như viêm da cơ địa, viêm mũi dị ứng cũng dễ mắc hen hơn.
Dị Nguyên Trong Môi Trường (Bụi Nhà, Phấn Hoa, Lông Thú)
Dị nguyên là những chất có khả năng kích hoạt phản ứng dị ứng ở người nhạy cảm. Các dị nguyên phổ biến gồm:
-
Mạt bụi nhà: Sống trong chăn, gối, nệm, thảm.
-
Phấn hoa, lông thú cưng: Đặc biệt là lông chó, mèo.
-
Nấm mốc, gián: Phổ biến trong nhà ẩm thấp.
Nhiễm Trùng Đường Hô Hấp
Các bệnh nhiễm virus như cảm lạnh, cúm, virus hợp bào hô hấp (RSV) là yếu tố khởi phát cơn hen rất thường gặp, đặc biệt ở trẻ em.
Thay Đổi Thời Tiết, Không Khí Lạnh
Không khí lạnh, khô hoặc sự thay đổi nhiệt độ đột ngột có thể kích thích phế quản co thắt. Đây là lý do nhiều người bệnh hen thường lên cơn vào mùa đông, lúc giao mùa hoặc khi ra vào phòng điều hòa.
Yếu Tố Nghề Nghiệp Và Ô Nhiễm Không Khí
Người tiếp xúc thường xuyên với bụi gỗ, bột mì, hóa chất, sơn có nguy cơ mắc hen nghề nghiệp. Khói thuốc lá (kể cả thụ động), bụi mịn, khói xe cũng làm nặng thêm tình trạng hen.
Gắng Sức, Căng Thẳng Tâm Lý
Vận động mạnh, nhất là trong không khí lạnh khô, có thể gây co thắt phế quản. Căng thẳng, lo âu, cười lớn hay khóc nhiều cũng làm thay đổi nhịp thở, có thể khởi phát cơn hen.
Triệu Chứng Hen Phế Quản Điển Hình Cần Nhận Biết
Triệu chứng hen thay đổi theo thời gian, có thể xuất hiện rồi biến mất và quay lại khi gặp yếu tố kích thích.
Khó Thở, Thở Khò Khè
Đây là triệu chứng đặc trưng nhất. Người bệnh hụt hơi, phải gắng sức mới thở ra được. Tiếng thở khò khè, rít như tiếng còi thường nghe rõ khi thở ra.
Ho Kéo Dài, Đặc Biệt Về Đêm Và Sáng Sớm
Ho do hen thường là ho khan hoặc ho ít đờm, dai dẳng. Cơn ho hay xuất hiện hoặc nặng hơn vào ban đêm và sáng sớm, khiến người bệnh mất ngủ. Ở một số người, ho là triệu chứng duy nhất, gọi là "hen dạng ho", rất dễ bị nhầm với viêm họng hay viêm phế quản kéo dài.
Nặng Ngực, Cảm Giác Bó Chặt Lồng Ngực
Người bệnh thường mô tả cảm giác như có vật nặng đè lên ngực hoặc lồng ngực bị bó chặt.
Cơn Hen Cấp: Dấu Hiệu Cần Cấp Cứu Ngay
Cơn hen cấp nặng có thể đe dọa tính mạng. Cần gọi cấp cứu 115 hoặc đến bệnh viện ngay nếu thấy các dấu hiệu sau:
-
Khó thở dữ dội: Thở rất nhanh, phải ngồi cúi người ra trước để thở, co kéo cơ vùng cổ và liên sườn.
-
Tím tái: Môi, đầu ngón tay chuyển màu xanh tím do thiếu oxy.
-
Không nói được trọn câu: Chỉ nói được vài từ ngắt quãng vì hụt hơi.
-
SpO2 tụt thấp: Chỉ số oxy trong máu đo bằng máy kẹp ngón tay dưới 92%.
-
Thuốc cắt cơn không hiệu quả: Đã dùng thuốc xịt cắt cơn theo hướng dẫn nhưng không đỡ.
-
Lơ mơ, lú lẫn: Dấu hiệu thiếu oxy não.
Hen Phế Quản Ở Trẻ Em Có Gì Khác Người Lớn?
Ở trẻ em, hen phế quản thường khó chẩn đoán hơn vì triệu chứng dễ nhầm với các bệnh hô hấp khác.
-
Dễ nhầm với viêm phế quản, viêm tiểu phế quản: Trẻ nhỏ hay bị khò khè mỗi khi cảm lạnh.
-
Triệu chứng không điển hình: Trẻ có thể chỉ ho về đêm, ho khi chạy nhảy, khóc hoặc cười nhiều.
Cha mẹ cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu nguy hiểm ở trẻ: thở rít, thở nhanh, rút lõm lồng ngực (phần dưới xương sườn lõm vào khi hít vào), cánh mũi phập phồng, bỏ bú, quấy khóc hoặc li bì.
Ở người lớn, hen có thể khởi phát muộn, liên quan đến nghề nghiệp, béo phì hoặc hút thuốc lá.
Khi Nào Cần Đi Khám Bác Sĩ Chuyên Khoa Hô Hấp?
Bạn nên đi khám chuyên khoa hô hấp nếu:
-
Thường xuyên khó thở, khò khè, nặng ngực, nhất là về đêm.
-
Ho kéo dài trên 3 tuần, ho nhiều khi gắng sức hoặc gặp không khí lạnh.
-
Bị viêm phế quản tái đi tái lại nhiều lần trong năm.
Bác sĩ sẽ chỉ định đo chức năng hô hấp (hô hấp ký) để đánh giá mức độ tắc nghẽn. Nghiệm pháp giãn phế quản giúp xác định tình trạng tắc nghẽn có hồi phục hay không, một đặc điểm quan trọng của hen.
Bạn không nên tự chẩn đoán hay tự điều trị tại nhà. Việc tự mua thuốc cắt cơn dùng thường xuyên mà không dùng thuốc dự phòng có thể che lấp triệu chứng, khiến bệnh âm thầm tiến triển nặng hơn.
Các câu hỏi thường gặp
Hen phế quản có lây không?
Hen phế quản không lây từ người sang người. Đây là bệnh viêm mạn tính liên quan đến cơ địa và môi trường, không phải bệnh truyền nhiễm.
Người bị hen phế quản có tập thể dục được không?
Người bị hen phế quản vẫn nên tập thể dục đều đặn khi bệnh được kiểm soát tốt. Nên khởi động kỹ, tránh tập trong không khí lạnh khô và hỏi bác sĩ về việc dùng thuốc trước khi tập nếu hay khó thở khi gắng sức.
Phụ nữ mang thai bị hen có ảnh hưởng đến thai nhi không?
Hen phế quản được kiểm soát tốt thường không gây ảnh hưởng đáng kể đến thai nhi. Ngược lại, hen không kiểm soát có thể làm giảm oxy cung cấp cho thai. Mẹ bầu không nên tự ý ngưng thuốc hen mà cần được bác sĩ theo dõi sát suốt thai kỳ.
Hen phế quản và COPD khác nhau như thế nào?
Hen phế quản thường khởi phát sớm, liên quan cơ địa dị ứng và tình trạng tắc nghẽn đường thở có thể hồi phục. COPD thường gặp ở người trên 40 tuổi, liên quan hút thuốc lá, tắc nghẽn không hồi phục hoàn toàn và nặng dần theo thời gian.
Thiên Môn 400 Bổ Phổi Premium Titafa hỗ trợ cải thiện ho, giảm đau họng do hen phế quản
Người bệnh hen thường dễ bị viêm họng, viêm phế quản khi thời tiết thay đổi, kèm ho, đau họng, khản tiếng. Bên cạnh việc tuân thủ phác đồ điều trị hen theo chỉ định bác sĩ, bạn có thể tham khảo thêm sản phẩm hỗ trợ chăm sóc họng của Titafa.
Viên ngậm Thiên Môn 400 Bổ Phổi Premium được phối hợp từ cao khô hỗn hợp thiên môn, mạch môn, xạ can, kha tử và cao khô lá thường xuân, cùng tinh dầu bạc hà, gừng, húng chanh. Sản phẩm giúp hỗ trợ cải thiện tình trạng ho, ho có đờm và hỗ trợ giảm đau họng, khản tiếng do viêm họng, viêm phế quản. Viên ngậm không thay thế thuốc điều trị hen hay thuốc cắt cơn dạng hít.
Sản phẩm dùng cho trẻ em từ 6 tuổi và người lớn. Trẻ em từ 6–12 tuổi ngậm 1 viên/lần, 3 lần/ngày; từ 12 tuổi đến người lớn ngậm 1 viên/lần, 4 lần/ngày. Không sử dụng cho trẻ em có tiền sử động kinh, co giật do sốt cao, người bị tiểu đường, người tỳ vị hư hàn, đi ngoài phân lỏng, người mẫn cảm hoặc kiêng kỵ với bất kỳ thành phần nào của sản phẩm. Người đang dùng thuốc tham khảo ý kiến của chuyên gia y tế trước khi sử dụng.
Sản phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
Kết Luận
Hen phế quản là bệnh viêm mạn tính đường thở, gây co thắt phế quản, tăng tiết đờm, dẫn đến khó thở, khò khè, ho và nặng ngực. Bệnh hình thành do sự kết hợp giữa di truyền, cơ địa dị ứng và các yếu tố môi trường như dị nguyên, nhiễm trùng, thời tiết lạnh, ô nhiễm, gắng sức.
Hiểu rõ hen phế quản là gì giúp bạn nhận biết sớm và chủ động thăm khám. Hen có thể kiểm soát tốt nếu được chẩn đoán đúng qua đo chức năng hô hấp và tuân thủ điều trị. Khi có dấu hiệu cơn hen nặng như tím tái, không nói được trọn câu, hãy gọi cấp cứu ngay.
Thiên Môn 400 Bổ Phổi Premium Titafa hiện có mặt tại các nhà thuốc, quầy thuốc trên toàn quốc hoặc có thể đặt hàng trực tuyến tại nhãn hiệu Thiên Môn Bổ Phổi, hotline tư vấn 1900 2163.
--------------
Xem thêm:
1. Viêm Phế Quản Có Ăn Được Thịt Gà Không?
2. Trẻ Bị Viêm Phế Quản Kiêng Ăn Gì? Cha Mẹ Cần Biết Để Tránh Ho Nặng Hơn
3. Viêm Tiểu Phế Quản Có Cần Dùng Kháng Sinh Không?