Cách dùng cây xạ can trị ho viêm họng rất hiệu quả nếu tuân thủ đúng liều lượng. Bài thuốc từ cây xạ can phù hợp với chứng nhiệt, cần phối hợp với ngậm gừng trị ho cho chứng hàn.
Cách dùng cây xạ can trị ho viêm họng là kiến thức quý giá từ y học cổ truyền. Cây xạ can trị viêm họng rất hiệu quả nhờ dược tính thanh nhiệt, giải độc mạnh mẽ.
Bài viết này hướng dẫn chi tiết bài thuốc từ cây xạ can an toàn, kèm cảnh báo về tác dụng phụ của cây xạ can và liều dùng xạ can trị ho chính xác. Đồng thời giới thiệu phương pháp đơn giản ngậm gừng trị ho để kết hợp hiệu quả.
Cây xạ can là gì?
Nguồn gốc & đặc điểm thực vật
Cây xạ can có tên khoa học là Iris domestica (trước đây gọi là Belamcanda chinensis), thuộc họ Diên vĩ (Iridaceae). Cây mọc hoang ở các vùng đồi núi hoặc được trồng làm cảnh tại Việt Nam nhờ hoa đẹp màu cam đỏ có đốm đen.
Đặc điểm nhận dạng:
-
Lá dài, hình kiếm, xếp hình quạt (tên gọi "rẻ quạt")
-
Hoa nở vào mùa hè, có 6 cánh màu cam đỏ đốm đen
-
Thân rễ (củ) màu vàng nâu, nhiều đốt, phân nhánh
Bộ phận dùng làm thuốc
Bộ phận chính: Thân rễ (củ) khô hoặc tươi
Bộ phận phụ: Lá tươi (ít dùng hơn)
Thu hái & sơ chế:
-
Thu hái vào mùa thu đông khi lá héo
-
Rửa sạch, phơi khô hoặc sấy khô
-
Ngâm nước vo gạo 1-2 giờ trước dùng để giảm độc tính
-
Bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát
Thành phần hóa học chính
Xạ can chứa nhiều hợp chất sinh học hoạt tính:
-
Isoflavonoid: Tectorigenin, irisolidone, irigenin, tectoridin
-
Phenolic compounds: Các hợp chất polyphenol
-
Triterpenoid: Belamcandol
-
Alkaloid: Các chất kiềm nhẹ
Các hợp chất này có tác dụng kháng khuẩn, kháng viêm, giải độc và long đờm mạnh mẽ.
Công dụng xạ can theo Đông y & y học hiện đại
Theo Đông y
Công dụng của cây rẻ quạt theo y học cổ truyền:
-
Tính vị: Vị đắng, tính hàn, hơi có độc
-
Quy kinh: Phế (Phổi) và Can (Gan)
-
Công năng:
-
Thanh nhiệt giải độc: Giải nhiệt độc trong người
-
Tiêu đờm lợi yết: Làm tan đờm, thông lợi cổ họng
-
Tán huyết tiêu ung: Tiêu tan huyết ứ, giảm sưng viêm
Kháng khuẩn theo y học hiện đại
Nghiên cứu in vitro cho thấy cao chiết xạ can ức chế mạnh:
-
Tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus)
-
Liên cầu (Streptococcus spp.)
-
Phế cầu (Streptococcus pneumoniae)
-
E. coli
-
H. pylori
Tectorigenin và các isoflavone trong xạ can phá vỡ màng tế bào vi khuẩn, ức chế sinh tổng hợp protein.
Kháng viêm, kháng virus, khử đờm
Kháng viêm:
-
Giảm các chất trung gian viêm (TNF-α, IL-6)
-
Giảm sưng, đỏ tại vùng viêm
Kháng virus:
Khử đờm:
Chỉ định xạ can trị ho viêm họng & các bệnh khác
Ho có đờm, viêm họng, viêm amidan
Cây xạ can trị viêm họng đặc biệt hiệu quả với:
-
Ho có đờm vàng xanh do nhiệt
-
Viêm họng cấp, họng sưng đỏ, đau
-
Viêm amidan cấp có mủ
-
Viêm thanh quản, khàn tiếng
Hen suyễn, viêm phế quản
Xạ can giúp:
Các chứng khác
Theo y học cổ truyền, xạ can còn dùng cho:
Cách dùng xạ can trị ho viêm họng
Sắc thuốc khô
Nguyên liệu:
-
Xạ can khô: 3-6g
-
Nước: 500ml
Cách làm:
-
Ngâm xạ can trong nước vo gạo 1-2 giờ
-
Rửa sạch, cho vào nồi sắc với 500ml nước
-
Đun sôi, hạ lửa nhỏ sắc 20-30 phút còn 200ml
-
Lọc lấy nước trong
Cách dùng:
Bài thuốc phối hợp:
-
Xạ can 3g + Huyền sâm 10g + Cam thảo 6g: Trị viêm họng sưng đau
-
Xạ can 3g + Kim ngân hoa 15g + Bạc hà 6g: Trị họng đỏ, sốt cao
Giã tươi với muối
Cách nướng xạ can trị ho kiểu dân gian:
Nguyên liệu:
Cách làm:
-
Rửa sạch xạ can tươi
-
Nướng nhẹ trên lửa cho thơm (không cháy)
-
Giã nát cùng muối
-
Vắt lấy nước cốt
Cách dùng:
So sánh với ngậm gừng trị ho:
Ngậm gừng trị ho cũng là phương pháp dân gian hiệu quả tương tự xạ can. Gừng có tính ấm, kháng khuẩn, kháng viêm mạnh. Cách làm: Thái gừng tươi lát mỏng, rắc chút muối, ngậm 10-15 phút, nuốt nước cốt. Gừng phù hợp với ho do cảm lạnh, trong khi xạ can phù hợp ho do nhiệt.
Viên ngậm/siro thành phẩm
Sản phẩm thường gặp:
Liều dùng:
Liều dùng & lưu ý an toàn
Liều thông thường
Liều dùng xạ can trị ho an toàn:
Cảnh báo "hơi độc"
Tác dụng phụ của cây xạ can:
Đối tượng cần thận trọng:
-
Phụ nữ mang thai: Tuyệt đối không dùng
-
Phụ nữ cho con bú: Tránh dùng
-
Trẻ em nhỏ: Cần giám sát chặt chẽ
-
Người tỳ vị hư hàn: Tính hàn mạnh có thể gây tiêu chảy
Bài thuốc trị ho viêm họng từ xạ can
Bài thuốc cổ truyền xạ can trị ho viêm họng
Bài 1 - Xạ can thanh yết thang:
Bài 2 - Xạ can giải nhiệt thang:
Khi nào kết hợp Tây y?
Cần kháng sinh khi:
-
Nhiễm khuẩn nặng, viêm amidan mủ
-
Test nhanh dương tính với liên cầu
-
Sốt cao không đáp ứng với thuốc nam
Cần corticoid khi:
Câu hỏi thường gặp (FAQs)
Xạ can trị viêm họng có hiệu quả không? Uống bao lâu thì khỏi?
Rất hiệu quả với viêm họng do nhiệt, thường cải thiện sau 2-3 ngày, khỏi hoàn toàn sau 5-7 ngày. Tuy nhiên, nếu do nhiễm khuẩn nặng cần kết hợp kháng sinh.
Cách sắc/giã xạ can tươi với muối đúng cách như thế nào?
Rửa sạch → nướng nhẹ → giã nát với 2-3 hạt muối → vắt lấy nước cốt → ngậm từ từ, nuốt dần. Bã có thể đắp ngoài cổ họng.
Xạ can có độc không? Dùng liều bao nhiêu an toàn?
Hơi có độc nhẹ. Liều an toàn: 3-6g khô/ngày, không quá 10g. Ngâm nước vo gạo trước khi sắc giúp giảm độc tính.
Trẻ em có dùng được cây xạ can không?
Trẻ em có dùng được cây xạ can không - Có thể nhưng cần thận trọng. Chỉ dùng khi có chỉ định của bác sĩ Đông y, giảm liều xuống 1/3 - 1/2 người lớn. Trẻ 3 tuổi không nên dùng.
Hỗ trợ giảm ho bổ phổi với Viên ngậm Thiên Môn 400 Bổ Phổi Premium Titafa
Viên ngậm Thiên Môn 400 Bổ Phổi Premium là thực phẩm bảo vệ sức khỏe với công dụng hỗ trợ cải thiện tình trạng ho, ho có đờm và hỗ trợ giảm đau họng, khản tiếng do viêm họng, viêm phế quản.
Sản phẩm chứa 140mg cao khô hỗn hợp tương đương thảo mộc thô gồm Thiên môn (rễ củ) 400mg, Mạch môn (rễ củ) 400mg, Xạ can (thân rễ) 400mg, Kha tử (quả) 200mg — các vị thuốc quý trong y học cổ truyền có tính bổ phế, nhuận táo, hóa đờm; cùng cao khô Lá thường xuân 20mg và tinh dầu Bạc hà 5mg, Gừng 1mg, Húng chanh 0,5mg giúp làm dịu họng và thông đường thở. Tỷ lệ cao khô/thảo mộc thô là 1/10.
Đối tượng sử dụng: Trẻ em từ 6 tuổi và người lớn. Cách dùng: Ngậm từ từ trong miệng cho viên tan hết, không nhai, không nuốt nguyên viên.Sản phẩm có thể mua tại các nhà thuốc trên toàn quốc hoặc đặt hàng trực tuyến tại website Thiên Môn Bổ Phổi, hotline tư vấn 1900 2163.
Lưu ý: Thiên Môn Bổ Phổi Premium không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
Kết luận
Cách dùng cây xạ can trị ho viêm họng rất hiệu quả nếu tuân thủ đúng liều lượng. Bài thuốc từ cây xạ can phù hợp với chứng nhiệt, cần phối hợp với ngậm gừng trị ho cho chứng hàn. Lưu ý tác dụng phụ của cây xạ can và không dùng cho phụ nữ mang thai.